Freddie - The Exhibition w Budapeszcie: relacja z wystawy
Relacja z wystawy Freddie - The Exhibition w Budapeszcie: kostiumy, rękopisy, listy i pamiątki z domu Freddiego Mercury'ego, od 1973 roku po ostatnie miesiące.

Siedemnaście kamer, osiemdziesiąt tysięcy ludzi na trybunach i Freddie śpiewający węgierską pieśń ludową z tekstem zapisanym na dłoni. Tak Budapeszt zapamiętał lipiec 1986 roku. Czterdzieści lat później w House of Music Hungary stoi wystawa, która pokazuje Freddiego Mercury’ego nie tylko ze sceny, ale też z domu. Wybrałem się na nią 7 listopada razem z przyjacielem, Tomkiem. Organizatorzy podają, że zwiedzanie trwa około dwóch godzin. Nam zeszło trzy i pół. A cały weekend ułożył się tak, że trudno o lepszy scenariusz: dzień wcześniej Peter Freestone, wieczorem po wystawie Mike Moran przy fortepianie.

Piątek: wieczór z Peterem Freestone’em
Weekend zaczął się 6 listopada w sali koncertowej House of Music. Wieczór „Remembering Freddie Mercury” prowadził Peter Freestone, człowiek, który znał Freddiego jak mało kto. Poznali się w 1979 roku na gali Royal Ballet, wkrótce Peter zaczął zajmować się kostiumami Queen, a od 1980 roku był osobistym asystentem Freddiego: kucharzem, kamerdynerem, sekretarzem, ochroniarzem, a w ostatnich miesiącach także opiekunem. Został przy nim do końca. Freddie nazywał go „Phoebe”.
Peter opowiadał o trasach, o codzienności w Garden Lodge i o ostatnich latach Freddiego.
Muzycznie wieczór należał do Milana Devinne’a i jego zespołu, którzy między opowieściami grali piosenki Queen. Devinne to czeski wokalista, producent i multiinstrumentalista, jedyny Czech, który wystąpił w filmie „Bohemian Rhapsody”. Z Peterem współpracuje od lat, w latach 2017-2023 był jego menedżerem. Założył też organizację Up2Life, która zajmuje się profilaktyką HIV i AIDS, więc ta sprawa łączy go z Freddiem nie tylko przez muzykę. Grali z nim Michal Winter na perkusji, Daneš Marinica na fortepianie i w chórkach oraz Jan Vacek. Po wszystkim zamieniliśmy kilka słów, a Peter podpisał mi swoje książki. W jednej z nich, na zdjęciu Garden Lodge z kwitnącą magnolią, napisał, że to był dom pełen przyjaciół, śmiechu i płaczu, ale prawie zawsze szczęśliwy.


To nie było nasze pierwsze spotkanie w tym sezonie. Kilka tygodni wcześniej Peter i Mike Moran byli w Gdańsku, na koncercie „A Night At The Philharmonic” w Polskiej Filharmonii Bałtyckiej, z okazji 80. urodzin Freddiego. Dwa razy w ciągu trzech tygodni z ludźmi, którzy byli przy Freddiem tak często. Tego się nie planuje.
Z Peterem w słuchawkach
Wystawę przygotowały House of Music Hungary i World of Freddie, kolekcja Tomáša Hykela. To nie jest podręcznikowa historia Queen, tylko przestrzenie: początki, wielkie koncerty, teledyski, pisanie piosenek, przyjęcia, dom, pasje i ostatnie lata. Kostiumy sceniczne, rękopisy, meble, drobiazgi z szafek i szuflad.
Przez całą trasę prowadzi Peter Freestone. To jego głos słychać w słuchawkach przy kolejnych gablotach i jego twarz na ekranach. Po wieczorze dzień wcześniej słuchało się tego zupełnie inaczej, bo część tych historii słyszałem już od Petera na żywo. Sporo eksponatów pochodzi zresztą z jego własnych zbiorów, łącznie z walizką Freddiego z numerem 2 wymalowanym od szablonu. Każdy w ekipie miał na trasie swój numer bagażu. Peter miał dziewiątkę.
Od 60 funtów za koncert do stadionów
Kostiumy sceniczne stoją w metalowych klatkach, jak elementy konstrukcji sceny. Czerwony, cekinowy kombinezon z krótkimi nogawkami zaprojektowała Natasha Korniloff. Freddie nosił go na europejskiej trasie News of the World w 1978 roku i rok później w Japonii, na trasie Live Killers. Tak, tej samej, od której nazwę wziął ten blog.

Z lat 80. jest trykot z błyskawicą z trasy The Works i białe buty Adidas z czarnymi paskami. Według opisu Freddie pierwszy raz pokazał się w takich właśnie na The Works Tour w 1984 roku i od tej pory były jego głównym obuwiem scenicznym. Jest też drobiazg z wielką historią: kolczyk, który 21 września 1984 roku w Brukseli rzucił w publiczność podczas „I Want to Break Free”. Ktoś go złapał i przechował razem z biletem.
Tym mocniej działają przy tym wszystkim dwie pamiątki z samego początku. Pierwsza to umowa na występ Queen w Mayfair Ballroom w Newcastle 3 sierpnia 1973 roku: jeden godzinny set, 60 funtów plus VAT, płatne gotówką w dniu koncertu. Umowa nosi datę 13 lipca 1973, czyli dzień, w którym ukazała się debiutancka płyta zespołu. Obok leży list z Trident Audio Productions z przeprosinami, że wysłany wcześniej egzemplarz płyty „najwyraźniej zaginął na poczcie”. Druga to plakat promocyjny z tego samego roku, z autografami całej czwórki.


Budapeszt 1986: koncert za żelazną kurtyną
Wystawa powstała na 40. rocznicę koncertu, więc węgierski wątek dostał osobną część. 27 lipca 1986 roku Queen zagrał na Népstadionie jako pierwszy wielki zespół rockowy na stadionie w bloku wschodnim. Na trybunach było około 80 tysięcy osób, a według relacji z tamtych dni kolejne dziesiątki tysięcy słuchały pod stadionem. Ludzie przyjeżdżali z całego bloku, także z Polski.
Najlepszy szczegół zdradza opis na wystawie: Węgry nie miały dość twardej waluty, żeby zapłacić zespołowi zwykłą stawkę. Organizator László Hegedűs zaproponował więc, by dużą część honorarium pokryć nakręceniem filmu koncertowego. Koncert zarejestrowało 17 kamer, film „Magic: Queen in Budapest” wyreżyserował János Zsombolyai, a wyprodukował György Mihály. Zespół przypłynął wodolotem z Wiednia i został w mieście prawie tydzień.
A w środku koncertu Freddie i Brian May, sam z gitarą akustyczną, zagrali „Tavaszi szél vizet áraszt”, węgierską pieśń ludową. Freddie miał tekst rozpisany fonetycznie na dłoni. Stadion zaśpiewał razem z nim i to jest moment, który na Węgrzech pamięta się do dziś.


Na wystawie jest nawet koszula, w której Freddie chodził wtedy po mieście. To kolorowa koszula z teledysku „One Vision” z 1985 roku, projekt Kohshina Satoha. Według opisu miał ją na sobie podczas zakupów w Budapeszcie w 1986 roku.

Najbardziej zaskakujący ślad tamtej wizyty to zwykły hotelowy formularz: karta meldunkowa z hotelu Duna Intercontinental. U góry: „Alfred Mason”, pseudonim, na który robiono rezerwacje dla Freddiego. Z oczywistych powodów, pod własnym nazwiskiem nie miałby w hotelu chwili spokoju. Dalej Zanzibar jako miejsce urodzenia, zawód „Musician”, data wyjazdu 28 lipca 1986, następny cel podróży: Francja. I podpis.

Ta Francja to Fréjus. 30 lipca 1986 Queen zagrał tam w amfiteatrze, choć koncert miał się pierwotnie odbyć w Nicei. Freddie dowiedział się o zmianie miejsca dopiero w dniu występu i odmówił przyjazdu na próbę dźwięku. Kiedy okazało się, że kontraktu nie da się zerwać, przyjechał spóźniony, wysiadł z samochodu z okrzykiem „Let’s f***ing do this” i poszedł prosto na scenę. Amfiteatr mieścił 15 tysięcy osób, jak na Magic Tour kameralnie. Freddie skomentował to przed „Another One Bites the Dust”: „It’s nice to be here tonight in this little bedroom. Now that we’re in this bedroom, let’s do a little boogie, huh?”. Czyli: miło być dziś w tej małej sypialni, a skoro już jesteśmy w sypialni, to trochę się pobujajmy.
Trzy gabloty, przy których stałem najdłużej
Serce wystawy to dla mnie strefa „Music Videos”. Pięć oryginalnych kostiumów z teledysków, a według ich projektantów Freddie nie był tu tylko modelem, tylko współtworzył każdy z nich.

Kurtka z „Bohemian Rhapsody”
10 listopada 1975 roku Bruce Gowers nakręcił teledysk do „Bohemian Rhapsody” w około cztery godziny, za mniej więcej 4500 funtów. Zespół był w trasie i nie mógł pojawić się w „Top of the Pops”, więc program puścił klip. Piosenka przez dziewięć tygodni była numerem jeden w Wielkiej Brytanii, a sam teledysk zmienił sposób, w jaki promuje się muzykę.
Na samym początku klipu Freddie ma na sobie czarną kurtkę z jedwabnego aksamitu. I ona tu jest, bez żadnej szyby, kilkadziesiąt centymetrów od twarzy. Znasz ją z setek odtworzeń, a nagle widzisz fakturę materiału i szwy.

Strój z „I Was Born to Love You”
Biała kurtka z wyraźnie zaznaczonymi ramionami i metalowym panelem po lewej stronie, projekt Diany Moseley do teledysku „I Was Born to Love You” z solowej płyty „Mr. Bad Guy”. Panel wygląda jak fragment zbroi, ale według opisu aukcyjnego Sotheby’s zrobiono go z materiału, z którego szyje się fartuchy rzeźnickie, żeby dawał efekt pancerza bez jego ciężaru. Freddiemu projekt spodobał się tak bardzo, że zamówił czarną kopię do noszenia poza planem. Na wystawie stoją obie, obok siebie.


Garnitur z gali nagród
Trzecia gablota to jasnoniebieski, dwurzędowy garnitur z białym jedwabnym szalem, na tle złotych płyt i podpisanych okładek. Freddie miał go na sobie na gali nagród brytyjskiego przemysłu fonograficznego (BPI), dziś znanej jako BRIT Awards. Zdjęcie przy tabliczce pokazuje go właśnie w tym garniturze i szalu.
Ta gala ma swój ciężar. 18 lutego 1990 roku Queen odebrał na niej nagrodę za wybitny wkład w muzykę brytyjską. Przemawiał Brian May, Freddie tylko podziękował krótko i pomachał. Było to jedno z jego ostatnich publicznych wyjść, a w gablocie widać, jak elegancko się na nie ubrał.

Piosenki na papierze
Peter powtarzał, że Freddie potrafił bardzo szybko skomponować muzykę, a potem bardzo długo pracował nad tekstami. Na wystawie jest cała ściana tekstów pisanych jego ręką, z poprawkami, skreśleniami i dopiskami. Duża część z nich to niestety kopie, nie oryginały. Jest też akustyczny Martin HD-28, który należał do Freddiego, z własną, trochę gorzką historią: Freddie podarował go swojemu asystentowi Paulowi Prenterowi, a ten gitarę później sprzedał.


Najcenniejsze wśród rękopisów są kartki z odręcznym tekstem i notatkami do „Time”, piosenki z musicalu Dave’a Clarka. 14 kwietnia 1988 roku w londyńskim Dominion Theatre odbył się charytatywny spektakl „Time” na rzecz Terrence Higgins Trust, organizacji walczącej z AIDS, a Freddie wystąpił w nim gościnnie, także w duecie z Cliffem Richardem. Według tabliczki to właśnie z tych kartek korzystał wtedy na scenie, podczas swojego ostatniego występu na żywo. Na wystawie są też program i bilet z tamtego wieczoru: miejsce K31 w Centre Circle, za 15,50 funta.


Dom, przyjaciele i koty
Dużą część wystawy zajmuje Freddie poza sceną, w domu i wśród swoich rzeczy. Pokój pełen japońskich kimon, porcelany i grafik, bo Japonia była jedną z jego wielkich miłości. Meble, szlafrok, kosmetyki. Perfumy, których używał, i które można powąchać. Kanapa wzorowana na tej z Garden Lodge, a za oknem wizualizacja z kwitnącą magnolią.
Jest też ręcznie napisane zaproszenie na urodzinowy bankiet 5 września 1977 roku w restauracji Country Cousin przy King’s Road, z dopiskiem „Dress to Kill!” i podpisem „Love Freddie”.



Po wieczorze z Peterem jedna gablota przyciągnęła mnie szczególnie. Leży w niej pocztówka, którą Freddie wysłał z Montreux do „Phoebe”. Pyta, jak Peter radzi sobie w pustym domu, i martwi się o swoje koty. Według opisu wysłał ją niespełna dziewięć miesięcy przed śmiercią. Pocztówka pochodzi z prywatnej kolekcji Petera. Kliknij ją, żeby nałożyć polskie tłumaczenie na pismo Freddiego.

Dear Phoebe,
Hope you're coping alright with an empty house -
Hope my girls & boys are not fretting too much!
I do miss them all.
It's quite lovely over here.
My love to Margie, Gladys & Aida.
Do take care -
Lots of Love,
Freddie X
Koty dostały na wystawie własne miejsce i słusznie. Freddie traktował je jak rodzinę, dzwonił do nich z tras, a jednej z kotek, Delilah, zadedykował piosenkę na „Innuendo”.


Barcelona i wieczór z Mike’iem Moranem
Osobna gablota należy do „Barcelony”: płyta z autografami Freddiego i Montserrat Caballé, przepustka i bilet z koncertów. Album nagrywali od 1987 do połowy 1988 roku, a współautorem muzyki, producentem i pianistą był Mike Moran. Tytułowa piosenka została hymnem igrzysk olimpijskich w Barcelonie w 1992 roku. Freddie ich nie doczekał.

Wieczorem tego samego dnia mogłem posłuchać o tej płycie u źródła. Mike Moran opowiadał w kinie Spielberg o pracy z Freddiem i akompaniował na fortepianie śpiewakom operowym Nórze Duczy i Mátyásowi Balázsowi. Rano gablota z płytą, wieczorem na żywo człowiek, który ją współtworzył. Po koncercie Mike podpisał mi książkę wydaną do budapeszteńskiej wystawy, akurat na stronie z okładką „Barcelony”. Lepszego zakończenia tego dnia nie dałoby się wymyślić.


1991: ostatnie miesiące
Najcichsza jest część o ostatnich latach. W lutym 1991 roku ukazało się „Innuendo”, a Freddie, już bardzo chory, nagrał teledysk do „I’m Going Slightly Mad”. Strój z tego klipu stoi tu w komplecie: garnitur, czarno-biały jedwabny szal i pas projektu Diany Moseley, do tego buty z długimi szpicami. Z tego samego miesiąca pochodzi rysunek, który Freddie zadedykował Peterowi: kilka pewnych kresek i dopisek „To Phoebe, Feb ‘91”.



Część o Montreux nosi tytuł „Stillness”. Queen kupił tam Mountain Studios w 1979 roku, a Freddie pod koniec życia wynajmował dom nad Jeziorem Genewskim, Duck House. Przytoczono tam jego zdanie: „If you want peace of mind, come to Montreux”. To tam powstały ostatnie nagrania wokalne, wydane w 1995 roku na „Made in Heaven”. Freddie zmarł 24 listopada 1991 roku w Garden Lodge.
Z Montreux pochodzi też jeden z ciekawszych eksponatów całej wystawy: wielka, zielona kanapa w liście winorośli, z pufem i stolikami. To nie rekonstrukcja: według opisu kanapa i stoliki pochodzą z mieszkania Freddiego w Montreux, z okolic 1990 roku, i należą dziś do kolekcji Luciena Müllera. Na kanapie siedzi manekin w ubraniach, które Freddie nosił poza sceną: żółtej nylonowej bomberce i hawajskiej koszuli.

Wystawa nie kończy się jednak na tej dacie. Wśród eksponatów są przepustki i programy z The Freddie Mercury Tribute Concert for AIDS Awareness, który odbył się na Wembley 20 kwietnia 1992 roku i dał początek fundacji Mercury Phoenix Trust.
Więcej zdjęć z wystawy
55 zdjęć · kliknij, żeby obejrzeć z bliska























































Czy warto jechać?
Tak, zwłaszcza jeśli koncerty i płyty Queen znasz już na pamięć, a chcesz poznać Freddiego z bliska: jego stroje, rękopisy, listy i drobiazgi z domu. Wystawa najlepiej działa z audioprzewodnikiem Petera, więc nie oszczędzaj na czasie. Przy kolejnych gablotach łatwo zostać dłużej, niż się planowało. Dla porządku: to wystawa World of Freddie i House of Music, przygotowana bez udziału spadkobierców Freddiego i wytwórni.
Praktycznie:
- Gdzie: House of Music Hungary (Magyar Zene Háza) w Parku Miejskim (Városliget) w Budapeszcie
- Do kiedy: do 28 lutego 2027
- Bilety: normalny 8 900 HUF (ok. 110 zł) w dni powszednie i 10 900 HUF (ok. 130 zł) w weekendy, studenci i seniorzy 6 300 / 8 500 HUF (ok. 75 / 105 zł); wejście na konkretną godzinę (co 15 minut), najlepiej kupić online
- Czas: organizatorzy podają około dwóch godzin, nam z Tomkiem zeszło około trzech i pół
- Godziny: w poniedziałki zamknięte, wtorek-czwartek i niedziela 10:00-18:30, piątek i sobota 10:00-20:30 (ostatnie wejście dwie godziny przed zamknięciem)
- Na miejscu: słuchawki dostaje się przy wejściu (audioprzewodnik po angielsku albo węgiersku), szatnia jest darmowa i obowiązkowa, torby i plecaki zostają w niej
- Dla kogo: organizatorzy nie polecają wystawy dzieciom do 6 lat

Najczęstsze pytania
Gdzie odbywa się wystawa Freddie - The Exhibition?
W House of Music Hungary (Magyar Zene Háza) w Parku Miejskim (Városliget) w Budapeszcie. Najbliżej jest z żółtej linii metra M1, ze stacji Hősök tere albo Széchenyi fürdő.
Do kiedy można zobaczyć wystawę?
Wystawa jest otwarta do 28 lutego 2027 roku.
Ile kosztują bilety?
Bilet normalny kosztuje 8 900 HUF (ok. 110 zł) w dni powszednie i 10 900 HUF (ok. 130 zł) w weekendy. Studenci i seniorzy płacą 6 300 HUF (ok. 75 zł) w tygodniu i 8 500 HUF (ok. 105 zł) w weekendy. Kwoty w złotych są przybliżone, według kursu z listopada 2026. Wejście jest na konkretną godzinę, co 15 minut, więc najlepiej kupić bilet online.
Ile czasu potrzeba na zwiedzanie?
Organizatorzy podają około dwóch godzin. Nam zwiedzanie zajęło około trzech i pół godziny, bo przy wielu gablotach chce się zostać dłużej i posłuchać audioprzewodnika do końca.
W jakich godzinach jest otwarta?
W poniedziałki wystawa jest zamknięta. Od wtorku do czwartku i w niedziele działa od 10:00 do 18:30, w piątki i soboty od 10:00 do 20:30. Ostatnie wejście jest dwie godziny przed zamknięciem.
Czy jest audioprzewodnik po polsku?
Nie. Audioprzewodnik, w którym oprowadza Peter Freestone, jest po angielsku albo po węgiersku. Słuchawki dostaje się przy wejściu.
Czy można iść z dziećmi?
Organizatorzy nie polecają wystawy dzieciom do 6 lat.
Czy to oficjalna wystawa Queen?
Nie. Wystawę przygotowały House of Music Hungary i kolekcja World of Freddie, bez udziału spadkobierców Freddiego, Mercury Songs Ltd. i wytwórni. Eksponaty pochodzą z prywatnych kolekcji, m.in. Tomáša Hykela, Luigiego Esposita i Petera Freestone'a.